Keuzevrijheid
Je bepaalt zelf wie je data beheert en welke berichten je plaatst.Toegankelijkheid
Openbare berichten zijn voor iedereen toegankelijk. Ook zonder accounts en logins. Platforms dringen je niet het gebruik van apps vol spyware-functionaliteit op.Autonomie
Je bepaalt zelf hoe je tijdlijn eruit ziet. Geen ondoorzichtige algoritmen die je in fabeltjesfuiken en gepolariseerde discussies loodsen. Geen ongevraagde reclame gebaseerd op je surfgedrag.Privacy
Frisse platforms en apps zitten niet vol spionage-'features'. De partijen erachter volgen je niet ongevraagd. Huidige big-tech platforms doen dit wel via cookies, javascript en 'pixels' via schrikbarend veel websites op het internet. Daarmee bouwen ze uitgebreide profielen van je op, om je nog verslaafder en gevoeliger voor commerciële prikkels te maken. Profielen die overigens ook met veiligheidsdiensten worden gedeeld van de landen waar de platforms vandaan komen. In plaats van een basisrecht is privacy nu meestal een ondoorzichtig betaalmiddel.Maatschappelijke waarden
De grote platforms zijn niet ontwikkeld om _ons_ te dienen. Maar om de techbro-vrienden van Trump zoveel mogelijk te laten verdienen. Bewust ingebouwde verslavende algoritmen houden ons gekluisterd achter het lichtgevende plankje, om zoveel mogelijk reclame voor te schotelen. Ondoorzichtige spionage-activiteiten bouwen zorgwekkend gevoelige profielen over ons op. Joost mag weten waar deze allemaal nog meer voor worden gebruikt.
Wat we krijgen (met o.a. Meta, X en TikTok): ✋
Privacyschendingen
X, Meta, TikTok en ook Google leveren gratis diensten, maar verdienen miljarden. Het 'onschuldige' beeld dat veel mensen hebben is dat deze bedrijven alleen data van hen gebruiken die zij actief invoeren om daarmee gerichte advertenties te serveren.
De werkelijkheid is lelijker. De meeste mensen onderschatten hoe extreem gedetailleerd de profielen zijn die over hen zijn opgebouwd. Maar nog belangrijker: veel van deze bedrijven verzamelen data op plekken en geniepige manieren die we niet voor mogelijk houden. Denk aan de gedetailleerde informatie die wordt verzameld uit ons surfgedrag door talloze scripts, cookies en pixels. Op websites waar we daar helemaal niet om vragen. Daarbij wordt data van WhatsApp, Facebook en Instagram aan elkaar gekoppeld en deze Meta-apps verzamelen op naast belgeschiedenis en addresbestanden nog veel meer data van gebruikers dan zij zich realiseren. Wist je dat de Facebook app van Meta vorig jaar zelfs spyware functionaliteit had ingebouwd die je surfgedrag vanuit je webbrowser kon volgen, zelfs als je in privacy-modus aan het browsen was? De brutaliteit is onvoorstelbaar. (zie de VOX bron hieronder) Desinformatie en polarisatie
Niet alleen sex sells. Haat, verontwaardiging, wantrouwen en bizarre verhalen verkopen ook. En in een poging gebruikers zo lang mogelijk te laten scrollen en verslaafd te maken aan hun apps, serveert een polariserend algoritme vooral extreme content die discussies aanjaagt. Daarbij treedt bijvoorbeeld X onder Musk nauwelijks op tegen desinformatiecampagnes die worden gevoerd door bijvoorbeeld Russische botnetwerken, en biedt het zelfs een AI bot aan die foto's van kinderen en volwassen zonder hun instemming laat uitkleden.Verslavend ontwerp
Sociale media-apps zoals X, Facebook, Instagram en TikTok zijn bewust ontworpen om onze aandacht vast te houden. Ze maken gebruik van psychologische trucs: eindeloze scrollfeeds, autoplay-videos en ‘likes’ zijn dopamine triggers. Hun algoritme leert razendsnel wat je interessant vindt en voedt een ononderbroken stroom van korte, prikkelende content. Met notificaties en reacties worden we verleid om steeds terug te keren. Deze platforms spelen in op onze behoefte aan sociale bevestiging en nieuwsgierigheid. Ze belonen willekeurig (zoals een gokautomaat) met likes of nieuwe content, waardoor je steeds langer blijft hangen. Het resultaat? Deze apps zijn niet per ongeluk verslavend. Ze zijn ontworpen om je aandacht te gijzelen.Democratische en journalistieke beïnvloeding
Vrij spel voor desinformatie en polarisatie lijkt vooral de campagnes van extreemrechts in de handen te werken. Daarnaast blijkt uit onderzoeken bijvoorbeeld dat op X berichten van AfD campagnes veel vaker worden getoond aan mensen die de verzenders ervan niet volgen, dan berichten van andere partijen. Ook gebruikt Musk het platform als megafoon voor zijn conservatieve pro-republikeinse gedachtengoed.
Om gebruikers van applicaties 'binnen de app' te houden hebben platforms als Instagram en Facebook hun algoritmen op zo'n manier aangepast dat berichten met externe links, zoals naar krantenberichten, worden benadeeld. Hierdoor ontvangen journalistieke platforms nauwelijks meer bezoek via deze platforms, en wordt de verhouding 'hep-op-feesboek-gestaan'-nepnieuws versus onafhankelijke controleerbare journalistiek nog ongezonder.Schade aan mentale gezondheid
Bij kinderen veroorzaken apps van bovengenoemde partijen concentratieproblemen, een laag zelfbeeld (door onrealistische schoonheidsidealen), misogynie (door 'manosphere' koekwaus bullshit) en cyberpesten. Volwassenen ervaren stress door constante informatie-overload en sociale vergelijkingen. TikTok’s korte video’s verkorten de aandachtsspanne; Meta’s platforms versterken eenzaamheid door oppervlakkige interacties. X’s polariserende content verhoogt agressie en maatschappelijke spanning. Fysiek leidt langdurig schermgebruik tot oogklachten, rugpijn en verminderde beweging. Deze apps beschadigen de mentale en fysieke gezondheid van hun gebruikers, dit is vooral problematisch bij jongeren in hun ontwikkeling.
Toch blijven respectabele organisaties dit gif promoten. “Deel deze pagina op X! Volg ons op TikTok! Benader ons via WhatsApp!” Alsof er geen frisse alternatieven bestaan.
Het kan gewoon: 🤘
Kun je nog niet helemaal zonder big tech? Demonstreer dan hoe het ook kan! Voor alle ongelukkige platforms zijn mensvriendelijke alternatieven. Noem deze eerst!
Promoot Geen WhatsApp zonder Signal. Geen X/Facebook/Instagram zonder Mastodon/Pixelfed. Geen TikTok/Youtube zonder Peertube!
En noem de gezonde alternatieven op hun giftige counterparts: “Volg ons ook op Mastodon!” “Bereik ons nog liever via Signal!”, “Bekijk de hele video op Peertube!”
Illustratie: MAY Mulder 2026